De berg en de vulkaan
Het onzichtbare oeuvre van Leonard Cohen
Tentoonstelling 'De berg en de vulkaan - Het onzichtbare oeuvre van Leonard Cohen'
Op 6, 7 en 8 oktober 2026 wordt in de Boekentoren een gelegenheidstentoonstelling georganiseerd over het werk van Leonard Cohen (1934-2016), naar aanleiding van een wetenschappelijk congres dat op datzelfde moment plaatsvindt.
De tentoonstelling bestaat uit een bescheiden maar exclusieve selectie van gereproduceerde archiefdocumenten: manuscripten, kladversies, notebooks, correspondentie, parafernalia, enzovoort. Nooit eerder werd zoveel exclusief materiaal van Leonard Cohen publiek toegankelijk gemaakt. De tentoonstelling kwam tot stand dankzij een intense onderzoekssamenwerking met de Universiteit van Toronto, waar een groot deel van Cohens archieven worden bewaard. De tentoonstelling is deel van een uitgebreider programma rond het congres 'Global Perspectives on a Multi-disciplinary Artist'.
- Wanneer: dinsdag 6 - donderdag 8 oktober 2026, tussen 10-12u en 13-17u. Op dinsdag 6 oktober is er een extra avondopening tot 19u.
- Waar: Boekentoren, Rozier 3, Gent
- Toegang: de tentoonstelling is gratis te bezoeken
- Contact: voor praktische vragen over de expo kan je mailen naar boekentoren@ugent.be
Wetenschappelijk congres 'Global Perspectives on a Multi-disciplinary Artist'
Naar aanleiding van de tiende verjaardag van Cohens overlijden brengt dit congres internationale wetenschappers samen om zijn veelzijdige nalatenschap opnieuw te evalueren. Centraal staat het doorbreken van traditionele grenzen tussen disciplines, met specifieke aandacht voor zijn muziek, literatuur, religieuze invloeden en de vertaling van zijn werk over de hele wereld. Het complete programma is te vinden op de website van het congres 'Global Perspectives on a Multi-disciplinary Artist'. Met keynote sprekers Robert Lecker (McGill University) en Sherry Simon (Concordia University).
- Wanneer: dinsdag 6 - donderdag 8 oktober 2026
- Waar: Faculteitsbibliotheek Letteren en Wijsbegeerte, Rozier 44, Gent
- Contact: voor wetenschappelijke vragen en contact met de congresorganisatoren kan je mailen naar cohen2026@ugent.be.
Culturele avond en themadiner
Een sfeervolle cultuuravond in samenwerking met de Gentse Handelsbeurs. Op het programma staan livemuziek van Lara Chedraoui en Floris De Decker, interviews met bevoorrechte getuigen en een vertoning van de eerste documentairefilm over Cohen. Voor wie wil is er vooraf een exclusief themadiner in 'Montreal-Cohen-style'.
- Wanneer: woensdag 7 oktober
- Waar: Handelsbeurs, Kouter 29, Gent
- Tickets: te bestellen via de website van de Handelsbeurs
Leesgroep 'UGent leest' voor studenten en medewerkers
In het kader van het leesoffensief 'UGent leest' wordt er op dinsdag 6 oktober een leesgroep rond het werk van Cohen georganiseerd, enkel toegankelijk voor UGent-medewerkers en studenten.
De berg en de vulkaan
In de vele interviews die hij zijn leven lang heeft gegeven, kwam Cohen vaak terug op het belang van zijn persoonlijk archief. “Dit is mijn échte werk, ik blijf maar bladzijden volschrijven en toevoegen”, vertrouwde hij ooit toe aan een Franse journaliste. In vergelijking met de beperkte hoeveelheid aan gepubliceerde muziekalbums, poëziebundels en romans bevat het archief inderdaad onnoemelijk veel meer materiaal.
Van kindsbeen af heeft Cohen zowat alles bijgehouden dat verband houdt met zijn artistiek proces. Hij was een schrijver die zijn gedachten en verzen op papier ontwikkelde, en daarom omschreven kan worden als wat Siegfried Scheibe een ‘Papierarbeiter’ heeft genoemd. Het maakproces gebeurt bij hem niet alleen in de geest (zoals bij de ‘Kopfarbeiter’) maar ontstaat al schrijvende. Voor veel Cohen-liefhebbers is dit een bekend gegeven. Beroemd zijn de meer dan tachtig strofes van 'Hallelujah' of de verschillende versies van de bekende song 'Chelsea Hotel', waarbij de toevoeging 'nr. 2' in de titel verwijst naar het bestaan van een eerste versie.
De laatste jaren nemen de archieven vaste vorm aan en krijgen onderzoekers mondjesmaat toegang tot deze documenten, die een groot wetenschappelijk belang hebben. Het materiaal biedt niet alleen inzicht in het artistieke proces, maar ook in de lokale en internationale netwerken waarin Cohen functioneerde, of in de manier waarop hij zijn imago wilde vormgeven, bijvoorbeeld in de correspondentie met uitgevers en vertalers.
De samenwerking van Cohen met de Universiteit van Toronto gaat terug tot begin jaren zestig, wanneer hij als twintiger een eerste deel van zijn archieven aan de universiteitsbibliotheek overmaakte. Deze eerste donatie bevat onder meer een reeks ongepubliceerde kortverhalen en eerste versies van zijn literaire werk, zoals zijn poëziedebuut 'Let Us Compare Mythologies' (1956) of zijn schandaalroman 'Beautiful Losers' (1966), die in 1971 ook in het Nederlands werd vertaald. Nadien volgen nog andere schenkingen, waardoor de verzameling vandaag uit zo’n 140 dozen bestaat.
Herinneren
Dit najaar is het tien jaar geleden dat Cohen overleed. Deze verjaardag vormt de aanleiding voor de academische conferentie Leonard Cohen, Global Perspectives on a Multi-disciplinary Artist, waar meer dan vijftig Cohen-specialisten uit binnen- en buitenland aan deel zullen nemen. De wetenschappelijke bijeenkomst is geen hagiografisch eerbetoon, maar wil het bestaande beeld van Leonard Cohen nuanceren en corrigeren.
Wanneer een artiest overlijdt, gaat de herinnering beetje bij beetje verstenen en blijven uiteindelijk slechts een handvol beelden over. Dat geldt ook voor Leonard Cohen, die veel meer was dan een wijze en minzame bard, auteur van universele en tijdloze liedjesteksten. Cohen was songwriter, dichter, toneelschrijver, romancier, grafisch kunstenaar, filmmaker, musicalschrijver, tv-host, en zoveel meer. Lange tijd werd hij beschouwd als een provocateur die zowel op het podium als in zijn werk de lezers en luisteraars uitdaagde. Zijn teksten waren vaak nauw verbonden met de maatschappelijk context waarin ze tot stand kwamen. In zijn geboorteland Canada was hij van bij het begin van zijn literaire carrière een bekroond dichter, terwijl hij in Europa in de eerste plaats bekend staat als singer-songwriter.
De conferentie wil ook een dialoog tot stand brengen tussen een Noord-Amerikaans en een Europees publiek. Hoe kunnen, mogen, moeten we Cohen vandaag lezen en beluisteren, exact tien jaar na zijn overlijden in 2016? En kijkt het Europese publiek anders naar Cohen dan de Canadese lezers en luisteraars? De organisatoren Francis Mus (Universiteit Gent), Kait Pinder (Acadia University, Canada) en Joel Deshaye (Memorial University, Canada) stellen vast dat Leonard Cohen in zijn thuisland Canada lange tijd gewaardeerd werd als schrijver en aan vele universitaire literatuuropleidingen verplichte lectuur was. Vandaag zijn sommige werken relevanter dan ooit, terwijl andere titels dan weer problematisch zijn. Veel van deze discussies worden amper in Europa gevoerd.
De congresorganisatoren Francis Mus, Kait Pinder en Joel Deshaye wensen uitdrukkelijk de Universiteit Gent en de University of Toronto te bedanken. We zijn erkentelijk voor de financiële steun van het FWO en van de volgende universiteiten: Acadia University, Universiteit Antwerpen, Universiteit van Luik, Memorial University en Université de Strasbourg. We zijn Maarten Massa erkentelijk voor zijn hulp. Een bijzonder woord van dank voor Loryl MacDonald, Natalya Rattan en David Fernandez van de Universiteit van Toronto.
