Samenwerken voor de aanpak van zware metalen in de collectie

Wat ooit een populair pigment was, vormt vandaag een onverwachte uitdaging voor erfgoedinstellingen. Zo werd arsenicum in het verleden gebruikt om de kleur groen te maken, een populaire kleur om bijvoorbeeld boekbanden en boeksnedes mee te verfraaien. Het hoogtepunt van dit gebruik lag in het midden van de 19de eeuw.

Dat betekent dat arsenicum en andere zware materialen waarschijnlijk te vinden zijn in verschillende bibliotheek-, archief- en museumcollecties. Het thema is op korte tijd een internationaal onderwerp geworden. Net daarom is het belangrijk om de kennis over gevaarlijke stoffen in de collecties te vergroten en duidelijk te informeren over bestaande basismaatregelen.

Om deze problematiek in kaart te brengen binnen de Boekentoren deden we als universiteitsbibliotheek beroep op de aanwezige expertise binnen de UGent en de Onderzoekseenheid Archeometrie en Natuurwetenschappen.

Vijf masterstudenten Archeologie liepen stage in de Boekentoren en hielpen bij het streekproefgewijs analyseren van de collectie met een mobiel XRF-toestel. XRF of röntgenfluorescentiespectrometrie is een techniek waarbij de chemische samenstelling van een monster, in dit geval een boek uit de collectie, wordt bepaald door gebruik te maken van röntgenfluorescentie. Deze techniek is niet destructief, het boek wordt niet aangetast door de analyse. Het is een techniek die wel vaker wordt gebruikt bij oudere manuscripten en boeken.

In de praktijk zien we dat arseen, maar ook andere zware metalen zoals lood goed opgepikt worden door deze techniek. De resultaten van de stage worden vervolgens grondig geanalyseerd binnen de onderzoekstage van de studenten. Op die manier krijgen we een beter zicht op de aanwezigheid van zware metalen in de collectie.