Uitgelicht - De oude druk van de 'Vertroosting van de wijsbegeerte' door Boëthius

Rond dezelfde periode dat de drukkunst Europa overspoelde, vond het humanisme zijn ingang. De periode na de middeleeuwen wordt aangeduid met de term 'renaissance', letterlijk 'wedergeboorte'. Hier ontstond er een hernieuwde interesse in teksten van de Klassieke Oudheid. Humanisten onderzochten deze teksten, niet om er hun moraliteit op te baseren, maar om retorische technieken te vinden en op punt te stellen. Hun doel was om hun publiek emotioneel te betrekken via de studia humanitatis (grammatica, retorica, dichtkunst, geschiedschrijving, en moraalfilosofie). Omdat zij overtuigd waren dat enkel de lezers betekenis konden geven aan deze teksten, werd de drukkunst ingezet om ze toegankelijk te maken voor een breder publiek.

Erfgoedstuk in de kijker

Eén van deze vroege drukken, een zogenaamde incunabel, is deze van de 'Vertroosting van de wijsbegeerte' door literator en filosoof Boëthius (ca. 480-524). De drie edities die zich in de Boekentoren bevinden, werden in de tweede helft van de 15de eeuw gedrukt met losse loden letters en met de hand verlucht.

Het ambacht van de incunabel

De drukken die zich in de Boekentoren bevinden, werden gedrukt in 1485 door Arend De Keysere (1450-1490), ook wel de “Gentse Gutenberg” genoemd. Johannes Gutenberg (1400-1468) was de eerste persoon die de techniek van het drukken met losse letters introduceerde in Europa. De bijnaam is, voor deze Vlaamse drukker, dus zeker een compliment.

Vermoedelijk ging De Keysere zakelijk ten onder aan de productie van deze incunabel, want na zijn dood bleven nog honderd exemplaren van de vierhonderd onverkocht. De Boekentoren bezit op dit moment drie versies van die vierhonderd. Één daarvan is volledig afgewerkt, met prachtige miniaturen en initialen.

Bij de andere twee wordt duidelijk hoe dit boek juist gemaakt werd. De tekst werd eerst gedrukt, met die losse letters die er op het eerste gezicht uitzien als met de hand geschreven. Tijdens dit drukproces werd er witruimte gelaten voor de prenten die later met de hand aangebracht werden. De drukkunst versnelde dus een groot deel van de productie, maar vroeg dus nog steeds veel tijd.

Te zien

Je kan de incunabel 'Vertroosting van de Wijsbegeerte' nu komen bewonderen in de Boekentoren, waar vier vitrines een doorsnede geven van de rijke erfgoedcollectie.

Wil je het boek thuis rustig doorbladeren? Dan kan je de volledig gedigitaliseerde versie via de catalogus raadplegen.